Trong bối cảnh quỹ đất đổ thải cạn kiệt và chi phí logistics ngày càng đắt đỏ, việc tái chế chất thải xây dựng đã trở thành yêu cầu sống còn cho các đô thị lớn. Với giải pháp “mang trạm nghiền đến tận công trường” tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), TS. Phạm Văn Thắng – Chủ tịch kiêm CEO Công ty CP Tập đoàn Máy xây dựng Việt Nam (Vinamac) khẳng định rác thải xây dựng không còn là gánh nặng mà chính là nguồn tài nguyên thứ cấp vô giá, giúp nhà thầu tối ưu tới 50% chi phí…
Việc Công ty CP Tập đoàn Máy xây dựng Việt Nam (Vinamac) chính thức gia nhập Hội đồng Đề án tái chế vật liệu xây dựng (VLXD) TP. Hồ Chí Minh đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Phóng viên Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã có buổi trò chuyện cùng Tiến sĩ Phạm Văn Thắng – CEO Vinamac về những giải pháp công nghệ đột phá này.
Phóng viên: Thưa Tiến sĩ, ông nhìn nhận thế nào về giá trị thực tiễn của đề án tái chế chất thải xây dựng tại TP.HCM trong việc giải quyết áp lực rác thải đô thị? Vinamac đã chuẩn bị hệ thống cơ giới hóa đồng bộ nào để đảm bảo tính khả thi cao nhất cho dự án này?
Tiến sĩ Phạm Văn Thắng: Trước hết, tôi cho rằng Đề án tái chế chất thải xây dựng TP.HCM là một đề án có ý nghĩa rất lớn, không chỉ đối với môi trường mà còn đối với chiến lược phát triển kinh tế tuần hoàn của thành phố trong nhiều thập niên tới.
Hiện nay, khối lượng chất thải xây dựng phát sinh từ hoạt động phá dỡ, cải tạo, xây dựng hạ tầng và nhà ở tại TP. Hồ Chí Minh là rất lớn. Nếu chỉ xử lý theo phương thức chôn lấp hoặc đổ thải truyền thống sẽ gây áp lực rất lớn lên quỹ đất, môi trường và ngân sách xã hội. Trong khi đó, phần lớn các thành phần như bê tông, gạch, đá, nhựa đường hoàn toàn có thể được tái chế thành vật liệu phục vụ xây dựng và hạ tầng.
Theo quan điểm của Vinamac, rác thải xây dựng không còn là chất thải mà là một nguồn tài nguyên thứ cấp rất giá trị nếu được xử lý bằng công nghệ phù hợp. Vì vậy, việc TP. Hồ Chí Minh triển khai đề án này là bước đi đúng hướng, phù hợp với xu thế phát triển xanh, giảm phát thải carbon và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên theo định hướng kinh tế tuần hoàn mà Chính phủ đang thúc đẩy.
Với vai trò thành viên Hội đồng Đề án, Vinamac tập trung vào nhiệm vụ nghiên cứu, cung cấp và hoàn thiện hệ sinh thái thiết bị cơ giới hóa phục vụ toàn bộ chuỗi tái chế. Chúng tôi đã chuẩn bị các giải pháp đồng bộ từ khâu thu gom, vận chuyển, phân loại, nghiền sàng, tuyển tách đến sản xuất vật liệu tái chế. Trong đó có các trạm nghiền sàng di động và cố định công suất lớn, hệ thống nghiền phản kích, nghiền hàm, nghiền côn, máy tách sắt từ, hệ thống sàng phân loại đa tầng, thiết bị tuyển rửa cát nhân tạo và các dây chuyền sản xuất gạch không nung, vật liệu nền đường, cấp phối tái chế.
Điểm khác biệt của Vinamac là hướng tới nội địa hóa và làm chủ công nghệ. Chúng tôi không chỉ nhập khẩu thiết bị chính mà còn nghiên cứu chế tạo, cải tiến để phù hợp với đặc thù nguồn phế thải xây dựng tại Việt Nam, giúp giảm chi phí đầu tư, tăng khả năng triển khai trên diện rộng và tạo ra một ngành công nghiệp tái chế vật liệu xây dựng mang thương hiệu Việt Nam.
Phóng viên: Hiện Vinamac đã làm chủ những nền tảng công nghệ then chốt nào để tự tin biến rác thải thành tài nguyên? Các giải pháp cơ giới hóa hiện đại và trí tuệ nhân tạo (AI) của công ty đang mang lại ưu thế vượt trội ra sao?
Tiến sĩ Phạm Văn Thắng: Hiện nay, Vinamac đã làm chủ công nghệ nghiền sàng di động phục vụ tái chế chất thải xây dựng ngay tại công trình. Đây là một trong những công nghệ cốt lõi mà chúng tôi đánh giá sẽ quyết định hiệu quả và tính khả thi của Đề án.
Hiện Vinamac đã đầu tư và vận hành 03 dây chuyền nghiền sàng di động công suất lớn, có khả năng đưa trực tiếp đến các công trình phá dỡ, dự án hạ tầng hoặc các điểm tập kết phế thải xây dựng để xử lý tại nguồn. Thay vì phải vận chuyển hàng nghìn tấn bê tông, gạch đá đến các bãi xử lý tập trung, hệ thống của Vinamac có thể nghiền, sàng và phân loại ngay tại hiện trường, giúp tối ưu tới 50% chi phí xử lý cho nhà thầu. Ưu thế lớn nhất của công nghệ này là giảm đáng kể chi phí logistics, giảm lưu lượng xe vận chuyển trong đô thị, giảm phát thải khí nhà kính, rút ngắn thời gian thi công và đẩy nhanh tiến độ các dự án chỉnh trang đô thị.
Song song với cơ giới hóa, Vinamac đang từng bước ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý thiết bị, giám sát năng suất vận hành, theo dõi chất lượng vật liệu đầu ra, dự báo bảo trì và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Trong tương lai gần, AI sẽ hỗ trợ phân tích dữ liệu vận hành theo thời gian thực, giúp các dây chuyền tự động điều chỉnh chế độ nghiền, sàng để nâng cao hiệu suất, giảm tiêu hao năng lượng và nâng cao chất lượng sản phẩm tái chế.
Sự kết hợp giữa cơ giới hóa hiện đại và các giải pháp quản trị thông minh dựa trên AI sẽ là nền tảng quan trọng để biến hàng triệu tấn phế thải xây dựng mỗi năm thành nguồn tài nguyên mới.
Phóng viên: Để tạo ra “đầu ra” ổn định cho ngành công nghiệp tái chế, Vinamac có kiến nghị gì về các đòn bẩy chính sách, thưa ông?
Tiến sĩ Phạm Văn Thắng: Để nghành công nghiệp này phát triển bền vững, điều quan trọng nhất không phải chỉ là công nghệ mà là tạo được thị trường tiêu thụ ổn định cho các sản phẩm tái chế. Vì vậy, Vinamac có ba kiến nghị trọng tâm gửi đến TP. Hồ Chí Minh:
Cơ chế khuyến khích và lộ trình bắt buộc: Ban hành quy định tỷ lệ tối thiểu vật liệu tái chế được sử dụng trong các công trình hạ tầng kỹ thuật, giao thông, san lấp mặt bằng và các dự án đầu tư công.
Hỗ trợ tài chính: Thông qua các đơn vị như HFIC xây dựng các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất hoặc đồng hành đầu tư đối với các dự án tái chế chất thải xây dựng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài nhưng mang lại lợi ích rất lớn cho xã hội.
Hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật: Sớm ban hành hệ thống quy chuẩn chất lượng và cơ chế chứng nhận sản phẩm tái chế để tạo niềm tin cho chủ đầu tư, tư vấn thiết kế và nhà thầu.
Khi kết hợp giữa chính sách đúng đắn, sự tham gia của các nhà khoa học và giải pháp cơ giới hóa hiện đại, TP Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể trở thành địa phương tiên phong của cả nước trong lĩnh vực này. Đây không chỉ là xử lý rác thải mà còn là cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển đô thị xanh, thông minh và bền vững của Thành phố mang tên Bác.
Xin cảm ơn Tiến sĩ về cuộc trò chuyện này!